عزيز الله بيات

485

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

به تهران آمد . در همين سال محمد خان افغانى كه در كرمان اقامت داشت ، از گرفتاريهاى فتحعليشاه سوءاستفاده كرد و قلعه بم را تصرف كرد ، اما به دست يكى از سرداران فتحعليشاه مغلوب و مقتول شد . از طرف فتحعليشاه ميرزا رضا خان قزوينى به عنوان سفير رهسپار فرانسه شد و در سال 1222 هجرى در محل فين كن‌اشتاين با ناپلئون معاهده‌اى بست كه شامل 16 ماده بود . پس از عقد اين معاهده به فرمان ناپلئون ، ژنرال گاردان براى تربيت سپاهيان ايران به تهران آمد . در همين سال فيروز ميرزا حكمران هرات و غوريان كه تحت حمايت ايران بود ، علم طغيان بر ضد محمد ولى ميرزا پسر فتحعليشاه حكمران خراسان برافراشت ، اما از حاكم نامبرده شكست خورد و متوارى شد . دولت انگلستان همين‌كه از روابط ايران و فرانسه آگاه شد ، در صدد جلب خاطر شاه ايران برآمد . از طرف فرمانرواى هندوستان سرجان مالكم و از طرف دولت انگلستان سرهاردفورجونز در سال 1223 هجرى به سفارت ايران مأمور شدند و به دولت ايران وعده‌هاى مساعد دادند تا دولت ايران از دوستى با ناپلئون صرف‌نظر كند . مقارن اين احوال ناپلئون و الكساندر اول تزار روسيه در شهر تيلسيت با يكديگر ملاقات كردند و بر ضد دولت انگلستان معاهده بستند . ناپلئون بر خلاف اصول جوانمردى و زيرپا گذاشتن مفاد عهدنامه فين كن‌اشتاين هيچ نامى از ايران و مسئله گرجستان به ميان نياورد و با اين اقدام در حقيقت فتحعليشاه را تنها گذاشت و همين امر ايران را وادار به تجديد دوستى با انگلستان كرد . سرهارفورد جونز در سال 1224 هجرى به حضور فتحعليشاه رسيد و واسطه بستن قراردادى بين ايران و انگلستان شد . در همين زمان ژنرال گاردان ايران را ترك كرد . به فرمان فتحعليشاه ميرزا ابو الحسن خان ايلچى به همراهى جيمز موريه منشى سفير انگلستان رهسپار لندن شدند . در سال 1225 هجرى نماينده ايران به تهران مراجعت كرد . متعاقب اين ماجرا از طرف دولت انگلستان سرگوراوزلى براى بستن قرارداد قطعى به ايران آمد . در سال 1228 هجرى با دولت ايران معاهده‌اى بست كه به موجب آن دولت ايران متعهد شد كليه قراردادهايى را كه با دولتهاى اروپايى دشمن انگلستان بسته است لغو كند . با تمام اين احوال بايد توجه داشت كه سياستمداران آن روز انگلستان تمامى كوشش خود را مصروف حفظ منافع و مصلحت كشور انگلستان